EES już obowiązuje. Co zmienia się na granicach UE i jak wpływa na transport drogowy?
Od dziś zaczyna obowiązywać system EES (Entry/Exit System), czyli nowy, cyfrowy sposób rejestrowania wjazdów i wyjazdów obywateli państw trzecich do strefy Schengen. Zmiana była zapowiadana od dłuższego czasu, ale dopiero teraz wchodzi w życie operacyjnie na przejściach granicznych. W praktyce oznacza odejście od ręcznego stemplowania paszportów na rzecz elektronicznej rejestracji danych podróżnych. Z perspektywy transportu drogowego temat jest istotny, bo dotyczy kierowców spoza UE, którzy regularnie przekraczają granice zewnętrzne Wspólnoty. Sprawdź, czego się spodziewać i gdzie mogą pojawić się utrudnienia.
Czym jest system EES i kogo obejmuje?
System EES został wdrożony przez Unię Europejską jako element cyfryzacji kontroli granicznych. Jego głównym zadaniem jest rejestrowanie danych osób przekraczających granice zewnętrzne UE, które nie są obywatelami państw członkowskich.
Co sprawdzane jest przy wjeździe i wyjeździe z UE?
✅dane z dokumentu podróży (paszport),
✅data i miejsce przekroczenia granicy,
✅dane biometryczne (odciski palców i wizerunek twarzy),
✅informacje o przekroczeniach i ewentualnym przekroczeniu dozwolonego czasu pobytu.
System obejmuje osoby podróżujące na krótkie pobyty (do 90 dni w okresie 180 dni), zarówno w ruchu turystycznym, jak i zawodowym – w tym kierowców wykonujących przewozy międzynarodowe.
Jak EES wpływa na kierowców w transporcie międzynarodowym?
Zmiana najmocniej odczuwalna będzie dla firm współpracujących z kierowcami spoza UE, np. z Ukrainy, Białorusi czy państw Azji Centralnej. Każde przekroczenie granicy zewnętrznej UE będzie teraz rejestrowane cyfrowo, bez możliwości „ominięcia” systemu. W praktyce oznacza to brak stemplowania paszportów – cała historia wjazdów i wyjazdów będzie zapisana w systemie. Oprócz tego dokładne liczenie dni pobytu w UE – system automatycznie wykryje przekroczenie limitu 90/180, konieczność pobrania danych biometrycznych przy pierwszym wjeździe (co może wydłużyć kontrolę) oraz większą transparentność historii przekroczeń granicy dla służb kontrolnych.
Nie wiadomo jak szybko wszystkie przejścia osiągną pełną przepustowość w nowym modelu, ale pierwsze tygodnie działania systemu mogą wiązać się z wydłużonym czasem odpraw – szczególnie na granicach o dużym natężeniu ruchu ciężarowego.
Czy EES może wydłużyć czas oczekiwania na granicach?
Wdrożenie nowego systemu zawsze oznacza okres przejściowy. Nawet jeśli docelowo EES ma przyspieszyć odprawy, początkowo mogą pojawić się utrudnienia. Wydłużenie czasu odpraw może wynikać z konieczności rejestracji danych biometrycznych przy pierwszym wjeździe, błędów systemowych lub problemów technicznych, ograniczonej liczby stanowisk do obsługi EES, braku doświadczenia służb i kierowców w pierwszych dniach działania systemu.
Najbardziej narażone przejścia graniczne:
📍na granicy UE–Ukraina,
📍UE–Białoruś,
📍UE–Turcja (w kontekście transportu dalekobieżnego),
📍główne porty i terminale obsługujące ruch ciężarowy spoza UE.
Jak przygotować firmę transportową i kierowców?
Nowe przepisy nie wprowadzają obowiązków formalnych po stronie przewoźnika wprost, ale wpływają na organizację transportu i planowanie tras. Szczególnie ważne staje się zarządzanie czasem pracy kierowców i oknami czasowymi dostaw.
System EES a planowanie transportu – jakie działania podjąć?
- Uwzględnić możliwe opóźnienia przy planowaniu tras międzynarodowych,
- Sprawdzić status pobytu kierowców spoza UE (limit 90/180 dni),
- Przygotować kierowców na procedurę pobierania danych biometrycznych,
- Monitorować komunikaty służb granicznych (np. gov.pl, Straż Graniczna),
- Zachować większy bufor czasowy przy zleceniach wymagających przekroczenia granicy zewnętrznej UE.
Tak, jak wspomniano wcześniej, największe znaczenie ma pierwszy okres działania systemu. Później proces powinien się ustabilizować, ale wiele zależy od realnej przepustowości przejść granicznych.
EES a inne systemy UE – co dalej?
EES nie jest jedyną zmianą w obszarze kontroli granicznych. W najbliższym czasie planowane jest również wdrożenie systemu ETIAS (European Travel Information and Authorisation System), który będzie dotyczył obowiązku uzyskania zgody na wjazd do UE. Oba systemy będą ze sobą powiązane i mają tworzyć spójny mechanizm kontroli ruchu osób spoza Unii. Z punktu widzenia transportu drogowego oznacza to dalszą digitalizację procesów granicznych i większą kontrolę nad przepływem kierowców.
Wejście w życie systemu EES zmienia sposób kontroli granicznej na zewnętrznych granicach UE i wprowadza pełną cyfryzację rejestracji przekroczeń. Największy wpływ odczują firmy pracujące z kierowcami spoza Unii oraz realizujące przewozy na kierunkach wschodnich. Na początku warto założyć możliwe opóźnienia i większą liczbę kontroli. W dłuższej perspektywie system ma uporządkować zasady pobytu i ograniczyć nadużycia, co może przełożyć się na bardziej przewidywalne warunki przekraczania granic.
